Podzespół

Komenda Wojewódzka Milicji Obywatelskiej we Włocławku 1975 - 1983

W skład województwa włocławskiego weszły: miasta: Włocławek, Aleksandrów Kujawski, Brześć Kujawski, Chodecz, Ciechocinek, Dobrzyń nad Wisłą, Izbica Kujawska, Kowal, Lipno, Lubień Kujawski, Lubraniec, Nieszawa, Radziejów i Rypin, gminy: Bądkowo, Bobrowniki, Boniewo, Brześć Kujawski, Brzuze, Choceń, Chodecz, Chrostkowo, Czernikowo, Dobre, Dobrzyń nad Wisłą, Izbica Kujawska, Kikół, Kłótno, Koneck, Kowal, Lipno, Lubanie, Lubień Kujawski, Lubraniec, Nieszawa, Nowy Dwór, Osięciny, Piotrków Kujawski, Raciążek, Radziejów, Rogowo, Rypin, Skępe, Skrwilno, Służewo, Szpetal Górny, Tłuchowo, Topólka, Wielgie, Włocławek, Zakrzewo i Zbójno (podstawa prawna: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 maja 1975 r. w sprawie określenia miast oraz gmin wchodzących w skład województw, Dz.U.1975.17.92).

W myśl ustawy z dnia 28 maja 1975 r. o dwustopniowym podziale administracji państwa oraz o zmianie ustawy o radach narodowych likwidacji uległ dotychczasowy trójstopniowy podział administracyjny kraju. Z części dotychczasowego województwa bydgoskiego zostały utworzone dwa kolejne: toruńskie i włocławskie. To ostatnie o powierzchni 391.544 km˛ i zamieszkiwane przez około 360.396 tys. osób, będąc ważnym ośrodkiem administracji kościelnej (stolica diecezji) i przemysłowym, stanowiło obiekt szczególnego zainteresowania resortu spraw wewnętrznych. Reforma administracyjna kraju spowodowała konieczność reorganizacji dotychczas istniejących terenowych struktur resortu spraw wewnętrznych. Na podstawie Decyzji nr 03/75 Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 8 kwietnia 1975 r. w sprawie opracowania struktur organizacyjnych i zasad funkcjonowania terenowych jednostek resortu spraw wewnętrznych został powołany Centralny Zespół MSW pod kierownictwem gen. Bogusława Stachury, którego zadaniem było wypracowanie modelu funkcjonowania jednostek terenowych MSW. W terenie Centralnemu Zespołowi MSW podlegały Zespoły Wojewódzkie. Za początek funkcjonowania Komendy Wojewódzkiej MO we Włocławku należy uznać dzień 1 czerwca 1975 r., kiedy to zostały zatwierdzone wszystkie etaty oraz objęte cztery główne stanowiska kierownicze. Komendantem wojewódzkim MO został płk Marian Olczak, który do pomocy miał trzech zastępców: zastępcą komendanta wojewódzkiego MO ds. SB został ppłk Henryk Dojerski; zastępcą komendanta wojewódzkiego ds. MO został ppłk Stanisław Biały, natomiast zastępcą komendanta wojewódzkiego MO ds. Administracyjno-Gospodarczych został ppłk Józef Stachowiak. Komenda Wojewódzka MO była terenową jednostką MSW, podlegającą w zakresie realizacji zadań przez pion Służby Milicji Komendzie Głównej MO, natomiast w zakresie pracy prowadzonej przez pion Służby Bezpieczeństwa kierownictwu SB MSW w Warszawie. Struktura organizacyjno-etatowa KWMO we Włocławku w 1975 r. przedstawiała się w następujący sposób: Kierownictwo – 4 etaty: Komendant Wojewódzki MO, Zastępca Komendanta Wojewódzkiego MO ds. SB, Zastępca Komendanta Wojewódzkiego MO ds. MO, Zastępca Komendanta Wojewódzkiego MO ds. Administracyjno-Gospodarczych; Wydziały podlegające nadzorowi Komendanta Wojewódzkiego MO: Wydział Inspekcji - 7 etatów, Wydział Ogólny - 19,5 etatu, Wydział Kadr - 9 etatów, Wojewódzkie Stanowisko Kierowania - 10 etatów; Służba Bezpieczeństwa: Inspektorat Analityczno–Informacyjny Zastępcy Komendanta Wojewódzkiego MO ds. SB - 1 etat, Wydział II - 19 etatów, Wydział III - 19 etatów, Wydział IV - 16 etatów, Wydział Śledczy - 3 etaty, Wydział „B” - 4 etaty, Wydział „C” - 4 etaty, Wydział „T” - 4 etaty, Wydział „W” - 8 etatów, Wydział Paszportów - 13 etatów, Samodzielna Sekcja „A” - 5 etatów; Służba Milicji Obywatelskiej: Wydział Kryminalny - 22 etaty, Wydział do walki z Przestępstwami Gospodarczymi - 10 etatów, Wydział Dochodzeniowo-Śledczy - 20 etatów, Wydział Prewencji - 11 etatów, Wydział Ruchu Drogowego - 8 etatów, Wydział Kryminalistyki - 5 etatów, Wydział Szkolenia - 6 etatów, Zmotoryzowany Odwód MO - 85 etatów; Pion Administracyjno-Gospodarczy Wydział Łączności - 23 etaty, Wydział Finansowy - 9 etatów, Wydział Inwestycji i Remontów - 6 etatów, Wydział Gospodarki Materiałowo-Technicznej - 36 etatów, Wydział Zdrowia i Spraw Socjalnych - 8 etatów i 7 godz. Komenda Wojewódzka MO we Włocławku sprawowała zwierzchność nad terenowymi jednostkami MO na terenie województwa włocławskiego. Były to: Komenda Miejska MO we Włocławku oraz Komisariaty MO w Aleksandrowie Kujawskim (w jego skład wchodził również Komisariat MO w Ciechocinku), w Lipnie, Radziejowie Kujawskim oraz Rypinie. Początkowo na terenie województwa włocławskiego funkcjonowały 34 posterunki gminne MO. Przez pierwsze cztery lata istnienia włocławskiej komendy wojewódzkiej nie przeprowadzono żadnych istotniejszych zmian organizacyjnych, które doprowadziłyby do utworzenia samodzielnych komórek organizacyjnych SB. Dokonywane w tych latach reorganizacje ograniczały się jedynie do niewielkich przesunięć etatowych lub tworzenia nowych stanowisk pracy w ramach istniejących struktur organizacyjnych. Dopiero w 1979 r. dokonano pierwszej istotnej zmiany organizacyjnej w Komendzie Wojewódzkiej MO we Włocławku. W wyniku reorganizacji Wydziału III KWMO, z dniem 1 lipca 1979 r. został utworzony nowy Wydział IIIA KWMO we Włocławku, który liczył ogółem 22 etaty (w tym naczelnik, zastępca naczelnika i 4 kierowników sekcji). Pod koniec 1981 r. została dokonana zmiana nazwy wydziału: Wydział IIIA został przemianowany z dniem 1 grudnia 1981 r. na Wydział V. Z dniem 1 maja 1981 r. w Wydziale IV KWMO utworzono dwie nowe sekcje oraz powołano Grupy Operacyjne tego wydziału w Lipnie (5 osób), Aleksandrowie Kujawskim (4 osoby), Radziejowie Kujawskim i Rypinie (po 3 osoby). Reorganizacja ta była związana z przejęciem przez pion IV zagadnień „ochrony kompleksu gospodarki żywnościowej”. Z dniem 1 sierpnia 1982 r. skomasowano czteroosobowy Wydział „B”, sześcioosobowy Wydział „C”, dwudziestotrzyosobowy Wydział „T”, dziesięcioosobowy Wydział „W”, tworząc Wydział Zabezpieczenia Operacyjnego SB KWMO we Włocławku, zatrudniający ogółem 43 osoby. Nowo utworzona komórka organizacyjna dzieliła się na trzyosobową Sekcję „B”, sześcioosobową Sekcję „C”, dwudziestodwuosobową Sekcję „T”, dziewięcioosobową Sekcję „W” oraz sekretariat. Poważne zmiany organizacyjne, przeprowadzone w dwóch etapach, dotyczące koncepcji funkcjonowania resortu spraw wewnętrznych zaszły w okresie trwania stanu wojennego. Pierwszy z etapów mający charakter wewnątrzresortowej reorganizacji dotyczył tzw. „rejonizacji” terenowych jednostek Milicji Obywatelskiej. Jedną z głównych przesłanek dla konieczności przeprowadzenia zmian o charakterze strukturalnym w terenowych jednostkach MO była coraz bardziej uwidaczniająca się (szczególnie po powstaniu niezależnych od władzy związków zawodowych i innych inicjatyw społecznych kontestujących ówczesny porządek społeczno-polityczny) dysfunkcjonalność pionu bezpieczeństwa działającego na terenie byłych powiatów. Okazało się bowiem, że likwidacja w 1975 r. Referatów ds. bezpieczeństwa działających w Komendach Powiatowych MO (i Komendach Miejskich i Powiatowych MO działających w miastach wydzielonych) była chybionym rozwiązaniem organizacyjnym. Dlatego też od 1 maja 1981 r. na terenie województwa włocławskiego terenowe grupy operacyjne Wydziału IV Służby Bezpieczeństwa funkcjonowały przy komisariatach MO w Aleksandrowie Kujawskim, Lipnie, Radziejowie Kujawskim i Rypinie. Ostatecznie na terenie województwa włocławskiego rejonizacja jednostek MO nastąpiła z dniem 15 sierpnia 1982 r. Powołano wówczas następujące jednostki rejonowe MO: KMMO we Włocławku, Komisariat MO w Aleksandrowie Kujawskim, Komisariat MO w Lipnie, Komisariat MO w Radziejowie Kujawskim oraz Komisariat MO w Rypinie. Pierwszy etap reorganizacji struktur terenowych resortu spraw wewnętrznych został zakończony wraz z umieszczeniem komórek organizacyjnych Służby Bezpieczeństwa w jednostkach rejonowych MO. W województwie włocławskim nastąpiło to z dniem 1 marca 1983 r., kiedy to w Komisariacie MO w Aleksandrowie Kujawskim utworzono ośmioosobową SB, w Komisariacie MO w Lipnie dziewięcioosobową SB, w Komisariacie MO w Radziejowie Kujawskim siedmioosobową SB oraz w Komisariacie MO w Rypinie ośmioosobową SB. W każdej z tych jednostek funkcjonowały: grupy II, III, IV, V oraz referat paszportów Wydziału Paszportów KWMO/WUSW we Włocławku (przemianowany na grupę paszportów SB z dniem 15 lipca 1984 r.). Trzeba w tym miejscu zaznaczyć, iż struktur Służby Bezpieczeństwa nie utworzono w Komendzie Miejskiej MO we Włocławku, uznając zapewne za wystarczające istniejące już struktury tej służby we włocławskiej KWMO. Wraz z utworzeniem SB w jednostkach rejonowych MO, likwidacji uległy istniejące od 1 maja 1981 r. grupy operacyjne włocławskiego pionu IV KWMO. Drugi etap zmian, jakie w 1983 r. stały się udziałem resortu spraw wewnętrznych, zapoczątkowała ustawa o urzędzie Ministra Spraw Wewnętrznych i zakresie podległych mu organów z 14 lipca 1983 r. Wprowadzone zostały nowe nazwy jednostek terenowych, a mianowicie dotychczasowe Komendy Wojewódzkie MO kierowane przez komendantów wojewódzkich MO zostały zastąpione przez Wojewódzkie Urzędy Spraw Wewnętrznych z szefami WUSW na czele, Komendy Miejskie MO z komendantami miejskimi MO i Komisariaty MO z kierownikami natomiast zostały zamienione na Rejonowe (Miejskie) Urzędy Spraw Wewnętrznych z szefami RUSW na czele. Zmiany organizacyjne zostały wprowadzone w życie z dniem 1 sierpnia 1983 r. Wytworzona przez struktury SB dokumentacja podlegała archiwizacji w Wydziale „C” Komendy Wojewódzkiej MO we Włocławku (od 1 sierpnia 1982 r. Sekcji „C” Wydziału Zabezpieczenia Operacyjnego). Zasady archiwizowania akt regulowało Zarządzenie nr 034/74 Ministra spraw Wewnętrznych z dnia 10 maja 1974 roku w sprawie postępowania z aktami w resorcie spraw wewnętrznych oraz będące jego nowelizacją Zarządzenie nr 030/79 Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 2 lipca 1979 roku zmieniające zarządzenie w sprawie zasad i sposobu postępowania z aktami archiwalnymi w resorcie spraw wewnętrznych. Do archiwum trafiały akta spraw zakończonych, prowadzonych przez struktury terenowe resortu spraw wewnętrznych nowo utworzonego w połowie 1975 r. województwa włocławskiego, a więc dokumentacja pochodząca z Komendy Miejskiej MO we Włocławku, Komisariatów MO w Aleksandrowie Kujawskim, Ciechocinku, Lipnie, Radziejowie oraz Rypinie. Dokumentacja została uporządkowana wg inwentarzy archiwalnych i nadanych im numerów inwentarza w Wydziale „C”, z zachowaniem oznaczenia podserii cyframi rzymskimi: I - akta osobowych źródeł informacji, II – akta rozpracowań operacyjnych, III – akta postępowań przygotowawczych, IV – akta obiektowe, V – akta osobowe funkcjonariuszy SB, VI – akta osobowe funkcjonariuszy MO, VII – akta osobowe pracowników cywilnych. Akta administracyjne usystematyzowano wg komórek organizacyjnych / wydziałów Komendy Wojewódzkiej Milicji we Włocławku oraz wg poszczególnych jednostek terenowych województwa włocławskiego. Akta administracyjne: przepisy i dokumenty jednostek organizacyjnych resortu spraw wewnętrznych wytworzone w związku z ich działalnością. W grupie akt administracyjnych znalazły się zaliczone w instrukcji do materiałów operacyjnych wytyczne, korespondencja i zarządzenia dotyczących pracy operacyjnej z uwagi na ich wcześniejsze tam usytuowanie. Podobny układ zastosowano w stosunku do materiałów o charakterze obronnym posiłkując się wewnętrzną strukturą twórcy akt. Akta obronne to wszelkie materiały związane z przygotowaniem do działań na wypadek zewnętrznego zagrożenia bezpieczeństwa państwa i wojny.