Podseria

Biuro Ewidencji Operacyjnej

Biuro Ewidencji Operacyjnej MSW zostało ujęte wśród jednostek wymienionych w zarządzeniu nr 00238/56 ministra spraw wewnętrznych z dnia 29 listopada 1956 r. ws. tymczasowych zmian w strukturze MSW i terenowych organów MO oraz statucie organizacyjnym MSW nadanym uchwałą nr 781 Rady Ministrów z dnia 13 grudnia 1956 r., do jego generalanych zadań należało prowadzenie ewidencji operacyjnej (kartotek i innych instrumentów ewidencyjnych) oraz archiwum operacyjnego Służby Bezpieczeństwa. Zakres działania BEO MSW z dnia 5 grudnia 1956 r. przewidywał wśród zadań Biura m.in. prowadzenie kartotek (ogólnoinformacyjnej, sieci agenturalnej, adresowej LK, statystycznych, skorowidzów imiennych i tematycznych), rejestrowanie współpracowników i kandydatów na współpracowników, spraw ewidencji operacyjnej, prowadzenie ewidencji osób aresztowanych i spraw śledczych, koordynację zasadzek i zainteresowań jednostek operacyjnych, „kierowanie ruchem akt” (tj. pośredniczenie w przekazywaniu akt czynnych spraw operacyjnych lub współpracowników pomiędzy jednostkami operacyjnymi SB), udzielanie informacji jednostkom operacyjnym o osobach ujętych w kartotekach oraz udostępnianie akt ich dotyczących (wypożyczanie wzgl. przygotowywanie wyciągów lub streszczeń), prowadzenie archiwum akt operacyjnych (współpracowników, spraw operacyjnych, akt kontrolno-śledczych, dokumentów „stanowiących podstawę rejestracji w kartotece ogólnoinformacyjnej), udzielanie „wspólnie z jednostkami operacyjnymi” opinii o osobach wyjeżdżających za granicę, opracowywanie sprawozdań statystycznych odnośnie sieci agenturalnej, spraw operacyjnych i liczby aresztowań, przechowywanie depozytów i zarządzanie nimi, ustalanie w Centralnym Biurze Dowodów Osobistych miejsc pobytu osób zwolnionych z aresztu i powiadamianie o nich odpowiednich jednostek operacyjnych, druk formularzy („druków operacyjnych”) i „prac tajnych” jednostek operacyjnych, udzielanie pomocy i nadzór nad terenowymi jednostkami pionu ewidencji operacyjnej. Nowy zakres obowiązków BEO MSW określał zatwierdzony przez ministra spraw wewnętrznych w dniu 20 lutego 1958 r. dokument o nazwie „Zakres działania Biura Ewidencji Operacyjnej” (następnie nazywany „Zakresem działania Biura »C«”), który wymieniał, jako generalne zadania jednostki: „rejestrowanie agentury, spraw ewidencji operacyjnej oraz osób aresztowanych, skazanych lub podejrzanych o prowadzenie działalności antypaństwowej”, „prowadzenie sprawozdawczości operacyjnej”, „udzielanie informacji i sporządzania specjalnych opracowań dla Kierownictwa MSW i jednostek operacyjnych”, „prowadzenie centralnej kartoteki oraz udzielanie informacji o osobach: aresztowanych i skazanych za przestępstwa antypaństwowe, rozpracowywanych, bądź takich, które w ubiegłych latach były w zainteresowaniu służby bezpieczeństwa”, „opiniowanie osób ubiegających się o wyjazd zagranicę”. Wśród szczególnych zadań wymieniono prowadzenie odpowiednich kartotek (w tym kartotek agentury, kartoteki właścicieli LK i skrzynek adresowych, spraw operacyjnych, kartoteki zagadnieniowej, skorowidzów archiwalnych), zarządzanie archiwum akt operacyjnych (obejmujące przechowywanie, opracowanie i udostępniania akt), dokonywanie rejestracji agentury i LK oraz spraw operacyjnych, wydawanie biuletynów PPI, sporządzanie sprawozdań opisowych, opiniowanie podań o: zezwolenie na posiadanie broni palnej, wydanie kart turystycznych i kart rybackich, prawo zamieszkania w strefie granicznej (odnośnie osób rejestrowanych w kartotece), opiniowanie podań o paszporty zagraniczne, udzielanie pomocy lokalnym Wydziałom Ewidencji Operacyjnej/Wydziałom „C”, drukowanie formularzy („druków operacyjnych”) dla jednostek SB. Wg etatu nr 06/1 zatwierdzonego rozkazem organizacyjnym nr 06/org ministra spraw wewnętrznych z dnia 12 grudnia 1956 r., w skład Biura Ewidencji Operacyjnej wchodziły następujące ogniwa: Kierownictwo, Dział Ewidencji Specjalnej (w którym rejestrowano współpracowników SB, sprawy śledcze i depozyty), Wydział I (w którym rejestrowano sprawy operacyjne i prowadzono kartotekę ogólnoinformacyjną) (z ogniwami: Kierownictwo, Sekcje I-II, Sekretariat), Wydział II (archiwum operacyjne i opiniowanie wyjazdów zagranicznych) (z ogniwami: Kierownictwo, Sekcje I-III, Sekretariat), Sekretariat Ogólny (z ogniwami: Kancelaria, Drukarnia, Sekretariat Dyrektora). Na mocy rozkazu organizacyjnego nr 051/org ministra spraw wewnętrznych z dnia 22 lutego 1957 r. (obowiązującego formalnie od dnia 1 stycznia 1957 r.), którym zatwierdzono etat Biura nr 06/21, struktury BEO MSW zostały przemianowana, odtąd w jego skład wchodziły: Kierownictwo, Wydział I, Wydział II (z ogniwami: Sekcje I-III, Sekretariat; Sekcja III została zlikwidowana rozkazem organizacyjnym nr 0123/org z dnia 10 września 1957r.), Wydział III (z ogniwami: Sekcje I-II, Sekretariat; Sekcja I została przeniesiona na mocy zarządzenia nr 4 dyrektora BEO MSW z dnia 5 października 1957 r. do Wydziału I z dniem 10 października 1957 r.), Wydział Ogólny (z ogniwami: Kancelaria, Drukarnia, Sekretariat Dyrektora). Rozkazem organizacyjnym nr 0123/org ministra spraw wewnętrznych z dnia 10 września 1957 r. powołano w BEO MSW Wydział IV (z ogniwami: Sekcje I-II, Sekretariat). Wg „Zakresu działania Biura Ewidencji Operacyjnej” z dnia 20 lutego 1958 r. Wydział I odpowiadał ogólnie za ewidencję sieci agenturalnej i spraw ewidencji operacyjnej, w tym za prowadzenie „kartoteki imiennej i adresowej agentury, właścicieli lokali konspiracyjnych i kontaktowych, skrzynek adresowych”, rejestrację agentury, lokali konspiracyjnych i kontaktowych, departamentów operacyjnych MSW i jednostek SB KWMO i KMMO Warszawa oraz agentury cywilnej Zarządu WSW WP, KBW i WOP, prowadzenie kartoteki i rejestrowanie spraw ewidencji operacyjnej Departamentów II i III MSW, rejestrację spraw śledczych i dochodzeniowych oraz osób aresztowanych i zatrzymanych, rejestrację zasadzek, punktów zakrytych i podsłuchowych jednostek operacyjnych MSW i MO w Warszawie, wydawanie biuletynów PPI, przechowywanie depozytów i współpraca ws. zarządzania nimi z prokuraturą, sądami i Prezydium Rady Narodowej, przygotowywanie sprawozdań statystycznych. Wydział II BEO MSW stanowił archiwum materiałów operacyjnych (tzn. zarówno akt współpracowników i spraw operacyjnych, jak i dokumentacji stanowiącej podstawę rejestracji w kartotece ogólnoinformacyjnej i dokumentacji sprawozdawczej jednostek operacyjnych), do jego ogólnych zadań należało opracowywanie materiałów archiwalnych dla potrzeb jednostek operacyjnych; do zadań Sekcji I Wydziału II BEO MSW należało prowadzenie archiwum akt operacyjnych i ich udostępnianie, prowadzenie „archiwum akt osobowych i dochodzeniowych b. pracowników MBP i KdsBP”, prowadzenie kartotek: volks- i reichdeutschów, żołnierzy i podoficerów armii Andersa, repatriantów, opiniowanie i wydawanie decyzji ws. zezwoleń na broń, wydania kart turystycznych i rybackich, zezwoleń na zamieszkanie w strefie granicznej - ws. „osób notowanych w kartotece elementu podejrzanego”, tzn. w kartotece ogólnoinformacyjnej, nadzór nad archiwami Wydziałów Ewidencji Operacyjnej KWMO; do zadań Sekcji II Wydziału należało tworzenie skorowidzów (tj. kartotek) tematycznych (odn. agentury kartotek m.in.: pseudonimowej, wg zagadnień, wg znajomości języków obcych itd.) i skorowidzów spraw ewidencji operacyjnej „wg rodzajów przestępstw” (tj. kartoteki zagadnieniowej). Wydział III BEO MSW prowadził „centralną kartotekę elementu podejrzanego”, tj. kartotekę ogólnoinformacyjną; Sekcja I Wydziału III BEO MSW odpowiadała za „rejestrację i udzielanie odpowiedzi odnośnie osób aresztowanych i skazanych za przestępstwa w sprawach prowadzonych przez SB, Zarząd II Dowództwa WOP, Szefostwo WSW WP, KBW i WOP”; Sekcja II Wydziału III BEO MSW odpowiadała za „analizowanie materiałów centralnej kartoteki i sporządzanie skorowidzów [kartotek] tematycznych” (odnośnie osób zarejestrowanych w KOI) oraz za sporządzanie „specjalnych opracowań na zapotrzebowanie jednostek operacyjnych w oparciu o skorowidze tematyczne”. Ogólnym zadaniem Wydziału IV BEO MSW było „opiniowanie osób ubiegających się o wyjazd zagranicę”; Sekcja I Wydziału IV BEO MSW zajmowała się opiniowaniem wyjazdów służbowych i turystycznych, Sekcja II – „wyjazdów prywatnych na pobyt czasowy i stały”. Wydział Ogólny był odpowiedzialny za prowadzenie kancelarii BEO MSW, drukarni i „prowadzenie działu druków operacyjnych dla potrzeb wszystkich jednostek służby bezpieczeństwa”. Wg etatu nr 06/22 zatwierdzonego rozkazem organizacyjnym nr 019/org ministra spraw wewnętrznych z dnia 20 lutego 1958 r. (dot. także Biura „C” MSW,obowiązywał bowiem do dnia 1 maja 1960 r.), w skład BEO MSW wchodziły następujące ogniwa: Kierownictwo, Wydział I, Wydział II (z ogniwami: Sekcje I-II, Sekretariat), Wydział III (z ogniwami: Sekcje I-II, Sekretariat), Wydział IV (z ogniwami: Sekcje I-II, Sekretariat; rozkazem organizacyjnym nr 090/org ministra spraw wewnętrznych z dnia 10 października 1958 r., powołano w wydziale Sekcję III), Wydział Ogólny (z ogniwami: Kancelaria, Sekretariat Dyrektora, Drukarnia). BEO MSW w chwili utworzenia przejęło do administrowania archiwum i kartoteki operacyjne formalnie zlikwidowanego Departamentu X KdsBP (a wraz z nimi materiał aktowy i kartoteczny wytworzony również przez MBP); zbiory archiwalne i kartoteki złożone w BEO MSW znalazły się następnie w Biurze „C” MSW, gdzie zarządzano nimi zgodnie z zasadami obowiązującymi w tej jednostce. BEO MSW wytworzyło pewną ilość dokumentacji o charakterze administracyjnym. Zarządzeniem nr 04/60 ministra spraw wewnętrznych z dnia 2 stycznia 1960 r. BEO MSW zostało przemianowane na Biuro „C” MSW.