Podzespół

Komenda Wojewódzka Milicji Obywatelskiej w Bydgoszczy 1945 - 1954

Milicja Obywatelska została powołana dekretem Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego (PKWN) z 7 października 1944 r. o Milicji Obywatelskiej (Dz.U. Nr 7, poz. 33). Zgodnie z art. 2 tego dekretu do zakresu działania MO należały: a) ochrona bezpieczeństwa, spokoju i porządku publicznego, b) dochodzenie i ściganie przestępstw, c) wykonywanie zaleceń władz administracyjnych, sądów i prokuratury w zakresie przewidzianym prawem. Na czele MO stał komendant główny, który podlegał kierownikowi Resortu Bezpieczeństwa Publicznego (RBP). Na jego wniosek PKWN mianował lub zwalniał komendanta głównego MO. Ten ostatni bez zgody kierownika RBP, nie mógł ani mianować, ani zwalniać swojego zastępcy, czy komendantów wojewódzkich. Kierownik RBP miał w drodze rozporządzenia określić strukturę wewnętrzną MO, zakres działania władz milicyjnych, stosunki służbowe, prawa i obowiązki, odpowiedzialność dyscyplinarną milicjantów. Komplementarne zarządzenie w tym zakresie nigdy się nie ukazało. Natomiast zgonie z art. 7 dekretu „kontrolę społeczną nad działalnością MO […] sprawują rady narodowe terytorialnie właściwe, za pośrednictwem swoich prezydiów względnie przez wyłonione komisje”. W pierwszych latach działalności Milicja Obywatelska zachowała pewną niezależność od Resortu Bezpieczeństwa Publicznego / Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego (MBP), co było zasługą pierwszego Komendanta Głównego Franciszka Jóźwiaka, zwolennika niezależności MO od MBP, posiadającego silną pozycję w kierownictwie PPR. Dzięki temu komendantom wojewódzkim MO udało się zachować równorzędną pozycję wobec ich odpowiedników w urzędach bezpieczeństwa publicznego. W październiku 1948 r. Minister Bezpieczeństwa Publicznego Stanisław Radkiewicz przedstawił projekt w myśl którego jednostki terenowe MO miały zostać podporządkowane urzędom bezpieczeństwa publicznego. Spotkało się to, z opozycją ze strony Franciszka Jóźwiaka. 8 marca 1949 r. komendant główny MO został odwołany z funkcji, a na jego miejsce mianowano gen. Józefa Konarzewskiego. Natomiast 18 marca 1949 r. minister MBP wydal rozkaz nr 13 nakazujący zespolenie MO z aparatem bezpieczeństwa. W konsekwencji tego nastąpiło formalne podporządkowanie komendantów wojewódzkich, powiatowych i miejskich ich odpowiednikom z aparatu bezpieczeństwa, czyli szefom wojewódzkich urzędów bezpieczeństwa publicznego, powiatowych urzędów bezpieczeństwa publicznego oraz miejskich urzędów bezpieczeństwa publicznego. W momencie zakończenia wojny podstawowy podział terenowej struktury organizacyjnej MO w kraju (poza jednostkami szkoleniowymi) był następujący: Komenda Główna, komendy wojewódzkie, komendy miast wydzielonych (Warszawa, Łódź), komendy powiatowe i miejskie, komisariaty miejskie i posterunki (miejskie, gminne). Pierwsze struktury MO w Polsce północnej zorganizowała lubelska grupa operacyjna KGMO ppłk. Jana Wyderkowskiego, ps. „Grab” która na początku lutego 1945 r. przybyła do Bydgoszczy. W mieście funkcjonował garnizon miejskiej milicji, który stał się częścią nowo powstałych struktur. Na mocy rozkazu Komendanta Głównego MO nr 56 z dnia 27 stycznia 1946 r. komendantem Milicji Obywatelskiej na woj. pomorskie został ppłk Jan Wyderkowski, natomiast Zastępcą Komendanta MO woj. pomorskiego do spraw Polityczno-Wychowawczych mianowano por. Henryka Wińcza. Pierwsza struktura organizacyjna KWMO na woj. pomorskie z lutego 1945 r. przedstawiała się następująco: Komendant Wojewódzki MO, Zastępca Komendanta Wojewódzkiego MO ds. Polityczno-Wychowawczych, Sekretariat, Wydział Personalny, Wydział Służby Śledczej, Wydział Służby Zewnętrznej, Wydział Gospodarczo-Finansowy, Komendantura, Kompania operacyjna, Drużyna gospodarcza. Kilka miesięcy później, na dzień 1 października 1945 r. wyglądała następująco: Komendant Wojewódzki MO, Zastępca Komendanta Wojewódzkiego MO ds. Polityczno-Wychowawczych, Zastępca Komendanta Wojewódzkiego ds. Operacyjnych, Zastępca Komendanta ds. Administracyjno-Gospodarczych, Kancelaria Ogólna, Wydział Personalny, Wydział Służby Zewnętrznej, Wydział Kryminalny Służby Śledczej, Wydział Polityczno-Gospodarczy, Wydział Gospodarczo-Administracyjny, Wydział Paszportowy, Komendantura Gmachu, Wydział Gospodarczy, Wydział Finansowy, Wydział Zdrowia, Kompania operacyjna. Równocześnie kształtować się zaczęła struktura powiatowa, z siecią komend powiatowych MO, posterunków gminnych MO, komisariatów specjalnych MO, komisariatów i posterunków miejskich MO, posterunków kolejowych i wodnych MO oraz plutonów operacyjnych. W 1946 r. w związku z utworzeniem Ochotniczej Rezerwy Milicji Obywatelskiej utworzono stanowisko Zastępcy Komendanta Wojewódzkiego MO ds. ORMO, który odpowiadał za całokształt spraw związanych z tą formacją. Mocą rozkazu organizacyjnego nr 022 Ministra Bezpieczeństwa Publicznego z 19 kwietnia 1947 r. wprowadzono w milicji nowy stan etatowy. Dzięki temu ujednolicono jej schemat organizacyjny. Wszystkie jednostki terenowe MO podzielono na kilka kategorii, w zależności od liczby etatów. Komendy wojewódzkie i miejskie MO, poza związanymi z miastami wydzielonymi, zostały podzielone na dwie kategorie, komendy powiatowe i komisariaty miejskie na trzy, a posterunki na cztery. W przypadku Komendy Wojewódzkiej Milicji Obywatelskiej na Pomorze, zaliczona zastała do kategorii drugiej, co wiązało się z ilością przydzielonych etatów w liczbie 183. W dyspozycji pozostawał pluton operacyjny w liczbie 50 milicjantów. Struktura organizacyjna KWMO na Pomorze, na mocy rozkazu organizacyjnego Komendanta Głównego MO nr 1 z dnia 30 kwietnia 1947 r. przedstawiała się następująco: Kierownictwo – Komendant Wojewódzki MO, Zastępca Komendanta Wojewódzkiego ds. Polityczno-Wychowawczych, Zastępca Komendanta ds. Operacyjnych, sekretarz, Wydział Ogólny, Wydział Służby Zewnętrznej, Wydział Służby Śledczej, Wydział Specjalny, Wydział Polityczno-Wychowawczy, Wydział Personalny, Wydział Zaopatrzenia, Komendantura Gmachu, Sekcja Finansowa, Sekcja Sanitarna, Komenda Wojewódzka ORMO, Kurs Przeszkolenia, Samodzielny Pluton Operacyjny, Orkiestra. Na mocy zarządzenia Ministra Bezpieczeństwa Publicznego Stanisława Radkiewicza z 10 lipca 1947 r. z dniem 1 października 1947 r. w Komendzie Głównej MO i komendach wojewódzkich MO utworzono komórki ds. cudzoziemców. Do kompetencji Wydziału ds. Cudzoziemców należało przedłużanie wiz pobytowych i zmiana zezwolenia z pobytu czasowego na pobyt stały. Ogniwa ds. cudzoziemców powstawały sukcesywnie w komendach powiatowych i miejskich MO. Kolejne ważne zmiany w organizacji milicji, nastąpiły na mocy wspomnianego rozkazu nr 13 ministra bezpieczeństwa publicznego z 18 marca 1949 r., podporządkowującego MO zadaniom urzędów bezpieczeństwa publicznego. Scalenie MO z aparatem bezpieczeństwa, przyniosło likwidację aparatu wychowawczo-politycznego. W zamian tego w komendach wojewódzkich powołano wydziały szkoleniowo-polityczne, natomiast zastępców komendantów ds. polityczno-wychowawczych zastąpiono po prostu zastępcami komendantów. Do zasadniczych zmian w strukturze wewnętrznej milicji doszło na mocy rozkazu organizacyjnego nr 4/50/M komendanta głównego MO z 26 maja 1950 r., wydanego na podstawie rozkazu nr 31 ministra bezpieczeństwa publicznego. Na dzień 1 lipca 1950 r. struktura organizacyjna KWMO w Bydgoszczy wyglądała następująco: Kierownictwo, Wydział I Ogólnoorganizacyjny, Wydział II Służby Zewnętrznej, Wydział III Służby Kryminalnej, Wydział IV Szkoleniowo-Polityczny, Wydział V Personalny, Wydział VI Specjalny, Sekcja Rejestracji Cudzoziemców, Aparat ORMO, Pluton operacyjny, Drużyna Milicji Drogowej. Kolejne zmiany w strukturze miały miejsce, kiedy MO powierzono, wyłączone z kompetencji ministra administracji publicznej, sprawy dowodów osobistych i paszportów. Zarządzeniem nr 64/51 z 10 sierpnia 1951 r. w sprawie przejmowania spraw ewidencji i ludności, komendant główny MO polecił utworzyć m.in. w wojewódzkich i powiatowych komendach MO komórki ewidencji ludności i dowodów osobistych. Dwa lata później doszło do kolejnej reorganizacji w oparciu o rozkaz organizacyjny nr 030 ministra bezpieczeństwa publicznego z 21 kwietnia 1952 r. w wyniku którego struktura w Komendzie Wojewódzkiej MO w Bydgoszczy wyglądała następująco: Wydział I Szkoleniowo-Polityczny, Wydział II Służby Zewnętrznej, Wydział III Służby Kryminalnej, Wydział Śledczy, Wydział IV do Walki z Przestępstwami Gospodarczymi, Wydział V Kadry, Wydział VI Specjalny, Wydział Dowodów Osobistych i Ewidencji Ludności, Samodzielna Sekcja Ewidencji i Statystyk, Aparat ORMO, Kompania Operacyjna, Konwojowa, Ochronna. 1 października 1952 r. Komendant Główny MO wydał zarządzenie nr 77/52 dotyczące zmiany struktury organizacyjnej MO. 30 czerwca 1954 r. Komendant Główny, w oparciu o rozkaz nr 039 Ministra Bezpieczeństwa Publicznego nakazał z dniem 1 lipca zlikwidować aparat specjalny, którym na szczeblu komendy wojewódzkiej MO był to Wydział VI Specjalny. W jego miejsce powołano Wydział ds. Funkcjonariuszy, do zadań którego należało dbanie o czystość kadrową milicji. Dekret z 7 października 1944 r. został zastąpiony nowym dekretem o Milicji Obywatelskiej z 20 lipca 1954 r. (Dz.U. Nr 34, poz. 143), w którym zakres działania został określony podobnie: 1) strzec porządku i ładu wewnętrznego, 2) ochraniać własność społeczną oraz bezpieczeństwo i mienie obywateli, 3) przeciwdziałać i zapobiegać przestępczości, 4) przeprowadzać postępowania przygotowawcze w sprawach karnych, wykonywać zalecenia prokuratorów i sądów oraz innych właściwych organów państwowych w zakresie prawem przewidzianym. Milicja Obywatelska otrzymała w ten sposób w miarę kompletny akt prawny od momentu jej powołania w 1944 r. 7 grudnia 1954 r. Rada Państwa przyjęła dekret o naczelnych organach administracji państwowej w zakresie spraw wewnętrznych i bezpieczeństwa publicznego (Dz.U. Nr 54, poz. 269), na mocy którego utworzono dwa odrębne organy zajmujące się sprawami porządku i bezpieczeństwa wewnętrznego – Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Komitet do Spraw Bezpieczeństwa Publicznego. Milicja Obywatelska podporządkowana została ministrowi spraw wewnętrznych i formalnie, po 10 latach podporządkowania resortowi bezpieczeństwa, stała się organizacją samodzielną. Milicja Obywatelska została rozwiązana z dniem 10 maja 1990 r. na mocy art. 146 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (Dz.U. Nr 30, poz. 179).