Podzespół

Komenda Wojewódzka Milicji Obywatelskiej w Opolu 1950 - 1954

W skład województwa opolskiego w roku 1950 weszły: Brzeg, Głubczyce, Grodków, Kluczbork, Koźle, Namysłów, Niemodlin, Nysa, Olesno, Opole, Prudnik, Racibórz i Strzelce Opolskie.

Podobnie jak w przypadku WUBP w Opolu, powstanie tamtejszej Komendy Wojewódzkiej MO było konsekwencją utworzenia w 1950 r. nowego województwa opolskiego. Na czele jednostki stał komendant wojewódzki. Jako pierwszy pełnił tę funkcję kpt. Stanisław Żmudziński. W skład kierownictwa wchodził też zastępca komendanta wojewódzkiego. Kilka lat później liczbę etatów zastępców komendanta wojewódzkiego zwiększono do dwóch. W pierwotnej strukturze organizacyjnej KWMO funkcjonowały następujące komórki: Wydział I Ogólno-Organizacyjny (odpowiadający za obsługę kancelaryjną jednostki, sprawozdawczość, planowanie, utrzymanie łączności), Wydział II Służby Zewnętrznej (sprawujący ogólny nadzór nad stanem bezpieczeństwa i porządku publicznego w województwie), Wydział III Służby Kryminalnej (zajmujący się ściganiem sprawców przestępstw kryminalnych i prowadzący czynności dochodzeniowe w tego typu sprawach), Wydział IV Szkoleniowo-Polityczny, Wydział V Personalny. Na początku lat 50., funkcjonował również Wydział VI Specjalny, zajmujący się inwigilacją funkcjonariuszy MO podejrzewanych o popełnienie przestępstw. W skład struktury komendy wchodził też Pluton Ochronny, przemianowany następnie na Kompanię Operacyjno-Konwojowo-Ochronną, a późniejszym okresie na Kompanię Operacyjno-Konwojowo-Wartowniczą. W 1952 r. ze struktur Wydziału III Służby Kryminalnej wyodrębniono Wydział Śledczy. W tym samym czasie powstał Wydział IV do Walki z Przestępczością Gospodarczą. Wydział Personalny przemianowano wkrótce na Wydział Kadr (w pewnym okresie działał również łącznie z komórką szkoleniową jako Wydział Kadr i Szkolenia). Wydział Szkoleniowo-Polityczny zmienił nazwę na Wydział Szkolenia, a następnie Szkoleniowy. Działające od 1950 r. w ramach komendy Wojewódzkie Biuro Dowodów Osobistych przemianowywano kolejno na Wojewódzkie Biuro Dowodów Osobistych i Ewidencji Ludności i Wydział Ewidencji Ludności i Dowodów Osobistych. Do 1951 r. przy KWMO w Opolu działała szkoła podoficerska pod nazwą Wojewódzki Kurs Wyszkolenia Szeregowych. Zlikwidowano ją po utworzeniu we Wrocławiu kursu o zasięgu międzywojewódzkim. Z pomniejszych komórek organizacyjnych istniejących w tym czasie należy wymienić Samodzielną Sekcję Ewidencji i Statystyki, utworzoną w 1952 r., rok później włączoną w struktury Wydziału I, Samodzielny Referat Finansowy, wyłączony w 1953 r. z Wydziału I, Inspektorat ds. Zaopatrzenia i Samodzielną Sekcję Administracyjno-Gospodarczą wyodrębnione w 1954 r. i Drużynę Kontroli Ruchu Drogowego. Struktury MO w terenie były reprezentowane przez sieć komend miejskich, powiatowych, oraz podlegających im komisariatów i posterunków. Komendy miejskie działały zapewne w Brzegu, Opolu i Raciborzu, natomiast powiatowe w Brzegu, Głubczycach, Grodkowie, Kluczborku, Koźlu, Namysłowie, Niemodlinie, Nysie, Oleśnie, Opolu, Prudniku, Raciborzu i Strzelcach Opolskich. W komendach miejskich i powiatowych wydziałom KWMO odpowiadały referaty i stanowiska pracy. Strukturę KWMO w Opolu (w tym podległych jednostek terenowych) określały rozkazy organizacyjne komendanta wojewódzkiego, często wydawane na podstawie wcześniejszych zarządzeń komendanta głównego MO. Szczegółową działalność poszczególnych pionów MO na wszystkich szczeblach ich działalności określały stosowne zarządzenia wydawane przez komendanta głównego MO i szczegółowe przepisy wydawane przez kierownictwo poszczególnych pionów Komendy Głównej MO. W latach 1950–1954 dokumentacja wytworzona w związku z działalnością jednostek MO przechowywana była prawdopodobnie w składnicach akt poszczególnych aktotwórców. Podzespół tworzą materiały administracyjne wytworzone przez komórki organizacyjne KWMO w Opolu i podległe mu jednostki terenowe. Po podporządkowaniu MO Ministerstwu Spraw Wewnętrznych na przełomie 1954 i 1955 r. zasoby archiwalne wytworzone w okresie wcześniejszym pozostawały nadal w jednostkach szczebla wojewódzkiego i terenowego. Po włączeniu SB w struktury KWMO w końcu 1956 r. nie uległo to zmianie. Oba piony posiadały odrębne komórki, w których przechowywano dokumentację. W 1965 r. Minister Spraw Wewnętrznych zarządził przejęcie przez Wydziały „C” SB (archiwalne) uporządkowanych składnic akt z wydziałów ogólnych komend wojewódzkich MO oraz składnic podległych im jednostek terenowych. Na podstawie Zarządzenia organizacyjnego nr 042/org. Ministra Spraw Wewnętrznych z 14 kwietnia 1967 r. włączono składnice akt wydziałów ogólnych komend wojewódzkich MO do wydziałów „C” wraz z posiadanymi materiałami operacyjnymi, kontrolno-śledczymi i administracyjnymi. Latem 1983 r. archiwum Wydziału „C” KWMO w Opolu, wraz z przechowywanymi w nim aktami pionu MO z lat 1950–1954, przejął nowo utworzony WUSW w Opolu. Po 1990 r. zasób archiwalny tego urzędu został rozdzielony na materiały pionu MO, przekazane Komendzie Wojewódzkiej Policji w Opolu, oraz archiwalia SB, które przejęła opolska Delegatura Urzędu Ochrony Państwa, a następnie (częściowo) opolska Delegatura Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego. W sierpniu 2002 r. Oddział Instytutu Pamięci Narodowej we Wrocławiu rozpoczął proces przejmowania od Komendy Wojewódzkiej Policji w Opolu archiwaliów MO z lat 1950–1954. Główny zrąb dokumentacji podzespołu tworzą archiwalia wytworzone przez komórki organizacyjne MO na szczeblu wojewódzkim i terenowym: dokumentacja administracyjna, dotycząca bieżącej działalności, oraz dokumentacja kancelaryjna. Materiały archiwalne tworzące podzespół zachowały się w stanie dobrym, w większości w postaci ksiąg, poszytów i teczek wiązanych.