Trudne początki

Zbudowanie od podstaw archiwum IPN, zgromadzenie w nim prawie 90 kilometrów akt wraz z ich równoczesnym udostępnianiem, to przedsięwzięcie organizacyjne bez precedensu w najnowszych dziejach polskich archiwów. Co oznacza 90 kilometrów? Wyobraźcie sobie Państwo 90 km książek, ustawionych jedna za drugą, stykających się grzbietami...

Image

NOWE INICJATYWY: portal "Archiwum Pełne Pamięci"

Archiwum IPN, poczuwając się do odpowiedzialności za dokumentowanie losów Polaków, świadków i uczestników historii, doświadczonych w wyniku wydarzeń lat 1917-1990 uruchomiło projekt „Archiwum Pełne Pamięci” (http://archiwumpamieci.pl). Jest on częścią szerszej kampanii mającej na celu uświadomienie osobom posiadającym w prywatnych zbiorach ciekawe dokumenty, fotografie, wspomnienia i relacje o możliwości ich przekazania do Archiwum IPN.
(zobacz zwiastun spotu)

Image

NOWE INICJATYWY: portal "Trzecia pielgrzymka papieża Jana Pawła II do Polski w dokumentach zasobu IPN"

8 czerwca 2017 r., w 30. rocznicę rozpoczęcia trzeciej pielgrzymki papieża Jana Pawła II do Polski Archiwum IPN uruchomiło tematyczny portal internetowy. Na stronie http://www.trzeciapielgrzymka.ipn.gov.pl znajdą Państwo skany dokumentów, fotografie, filmy, mapy i inne interesujące pamiątki ostatniej podróży papieża Jana Pawła II do Polski Ludowej.
(zobacz zwiastun portalu)

Image
Image

Informator o zasobie archiwalnym IPN całościowo opisuje zgromadzone w Instytucie archiwalia

Charakterystyka archiwalna podzespołu
Przyporządkowanie w archiwum Instytutu
Dział archiwum: Cywilne organy bezpieczeństwa państwa
Nazwa zespołu (zbioru) archiwalnego: Wojewódzki Urząd Spraw Wewnętrznych w Toruniu [1975] 1983-1990
Podzespół: Komenda Wojewódzka Milicji Obywatelskiej w Toruniu 1975-1983
Daty dokumentów w podzespole
Data początkowa: 1975
Data końcowa: 1983
Informacje o podzespole
Zasięg terytorialny oddziaływania: W skład województwa toruńskiego weszły: miasta: Toruń, Brodnica, Chełmno, Chełmża, Golub-Dobrzyń, Górzno, Grudziądz, Jabłonowo Pomorskie, Kowalewo Pomorskie, Łasin, Nowe Miasto Lubawskie, Radzyń Chełmiński i Wąbrzeźno, gminy: Biskupiec, Bobrowo, Brodnica, Brzozie, Chełmno, Chełmża, Ciechocin, Dębowa Łąka, Golub-Dobrzyń, Górzno, Grążawy, Grodziczno, Grudziądz, Gruta, Jabłonowo, Kijewo Królewskie, Kowalewo, Książki, Kurzętnik, Lisewo, Lubicz, Łasin, Łubianka, Łysomice, Nowe Miasto Lubawskie, Obrowo, Osiek, Papowo Biskupie, Płużnica, Radomin, Radzyń Chełmiński, Rogóźno, Stolno, Świecie nad Osą, Świedziebnia, Unisław, Wąbrzeźno, Wąpielsk, Wielka Nieszawka, Zbiczno i Zławieś Wielka (podstawa prawna: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 maja 1975 r. w sprawie określenia miast oraz gmin wchodzących w skład województw, Dz.U.1975.17.92).
Charakterystyka archiwalna: W myśl ustawy z dnia 28 maja 1975 r. o dwustopniowym podziale administracji państwa oraz o zmianie ustawy o radach narodowych likwidacji uległ dotychczasowy trójstopniowy podział administracyjny kraju. Z części dotychczasowego województwa bydgoskiego zostały utworzone dwa kolejne: włocławskie i toruńskie. To ostatnie o powierzchni 5345 km˛ i zamieszkiwane przez około 580,5 tys. osób, będąc ważnym ośrodkiem akademickim i przemysłowym stanowiło obiekt szczególnego zainteresowania resortu spraw wewnętrznych. Za początek funkcjonowania Komendy Wojewódzkiej MO w Toruniu należy uznać dzień 1 czerwca 1975 r., kiedy to zostały zatwierdzone wszystkie etaty oraz objęte cztery główne stanowiska kierownicze. Komendantem wojewódzkim MO został płk Roman Kolczyński, który do pomocy miał trzech zastępców: zastępcą komendanta wojewódzkiego MO ds. SB został płk Zenon Marcinkowski; zastępcą komendanta wojewódzkiego ds. MO został ppłk Onufry Suchomski natomiast zastępcą komendanta wojewódzkiego MO ds. Administracyjno-Gospodarczych został płk Stanisław Nowicki. Komenda Wojewódzka MO była terenową jednostką MSW, podlegającą w zakresie realizacji zadań przez pion Służby Milicji Komendzie Głównej MO, natomiast w zakresie pracy prowadzonej przez pion Służby Bezpieczeństwa kierownictwu SB MSW w Warszawie. Struktura organizacyjno-etatowa KWMO w Toruniu w 1975 r. przedstawiała się w następujący sposób: Kierownictwo – 6 etatów: Komendant Wojewódzki MO, Zastępca Komendanta Wojewódzkiego MO ds. SB, Zastępca Komendanta Wojewódzkiego MO ds. MO, Zastępca Komendanta Wojewódzkiego MO ds. Administracyjno-Gospodarczych, I sekretarz KZ PZPR przy KWMO, starszy inspektor przy Zastępcy Komendanta Wojewódzkiego MO ds. SB. Wydziały podlegające nadzorowi Komendanta Wojewódzkiego MO: Wydział Inspekcji - 9 etatów, Wydział Ogólny - 18 etatów, Wydział Kadr - 12 etatów, Wojewódzkie Stanowisko Kierowania - 12 etatów. Służba Bezpieczeństwa: Inspektorat Analityczno – Informacyjny Zastępcy Komendanta Wojewódzkiego MO ds. SB - 1 etat, Wydział II - 36 etatów, Wydział III - 31 etatów + 2 niejawne, Wydział IV - 10 etatów, Wydział Śledczy - 5 etatów, Wydział „B” - 4 etaty, Wydział „C” - 5 etatów, Wydział „T” - 12 etatów, Wydział „W” - 17 etatów, Wydział Paszportów - 22 etaty, Samodzielna Sekcja „A” - 5 etatów. Służba Milicji Obywatelskiej: Wydział Kryminalny - 17 etatów, Wydział do walki z Przestępstwami Gospodarczymi - 17 etatów, Wydział Dochodzeniowo-Śledczy - 27 etatów, Wydział Prewencji - 12 etatów, Wydział Ruchu Drogowego - 46 etatów, Wydział Kryminalistyki - 5 etatów, Wydział Szkolenia - 6 etatów, Zmotoryzowany Odwód MO - 115 etatów. Pion Administracyjno-Gospodarczy: Wydział Łączności - 23 etaty, Wydział Finansowy - 12 etatów, Wydział Inwestycji i Remontów - 6 etatów, Wydział Gospodarki Materiałowo-Technicznej - 47 etatów, Wydział Zdrowia i Spraw Socjalnych - 9 etatów + 2 godziny. Komenda Wojewódzka MO w Toruniu sprawowała zwierzchność nad terenowymi jednostkami na terenie województwa toruńskiego. Były to: Komenda Miejska MO w Toruniu, Komenda Miejska MO w Grudziądzu, Komisariat MO w Brodnicy, Komisariat Kolejowy MO w Brodnicy, Komisariat MO w Chełmnie, Komisariat MO w Chełmży, Komisariat MO w Golubiu-Dobrzyniu, Komisariat Kolejowy MO w Grudziądzu, Komisariat MO w Nowym Mieście Lubawskim, Komisariat Kolejowy MO w Toruniu, Komisariat MO w Wąbrzeźnie. Ponadto na terenie województwa toruńskiego funkcjonowało 35 posterunków MO (w Biskupcu z siedzibą w Łąkorzu, w Bobrowie, w Brzoziu, w Ciechocinie, w Dębowej Łące, w Grążawach z siedzibą w Jastrzębiu, w Grodzicznie, w Grucie, w Górznie, w Jabłonowie, w Kijewie Królewskim, w Kowalewie, w Książkach, w Lisewie, w Lubiczu, w Łasinie, w Łubiance, w Łysomicach z siedzibą w Turznie, w Obrowie, w Osieku z siedzibą w Strzygach, w Papowie Biskupim, w Płużnicy, w Radominie, w Radzyniu Chełmińskim, w Rogóźnie z siedzibą w Dusocinie, w Stolnie z siedzibą w Robakowie, w Świeciu nad Osą, w Świedziebnie, w Unisławiu, w Wąpielsku, w Wielkiej Nieszawce, w Zbicznie, w Złejwsi Wielkiej z siedzibą w Rzeczkowie oraz 2 posterunki wodne MO w Toruniu i Grudziądzu) nad którymi bezpośredni nadzór sprawowały komendy miejskie i komisariaty. W 1979 r. dokonano pierwszej istotnej zmiany organizacyjnej w Komendzie Wojewódzkiej MO w Toruniu. W dniu 1 lipca 1979 r. z Wydziału III KWMO w Toruniu wyłączono 18 etatów (w tym zastępcę naczelnika i 4 kierowników sekcji), na bazie których został utworzony nowy Wydział IIIA KWMO w Toruniu, liczący ogółem 24 etaty (w tym naczelnik, zastępca naczelnika i 5 kierowników sekcji). Pod koniec 1981 r. została dokonana zmiana nazwy wydziału: Wydział IIIA został przemianowany z dniem 1 grudnia 1981 r. na Wydział V. Z dniem 1 października 1982 r. powołano do życia Inspektorat Ochrony Przemysłu. Powstanie IOP KWMO w Toruniu oznaczało jednoczesną likwidację dwóch dotychczas istniejących stanowisk starszych inspektorów ds. ochrony przemysłu, które były umieszczone w strukturze Zespołu Stanowisk Samodzielnych Wydziału Inspekcji i formalnie nie stanowiły jednostki Służby Bezpieczeństwa. Poważne zmiany organizacyjne dotyczące całości resortu spraw wewnętrznych zaszły w 1983 r. Przed 1 kwietnia 1983 r. na terenie województwa toruńskiego terenowe grupy operacyjne Służby Bezpieczeństwa funkcjonowały przy KMMO w Grudziądzu w postaci pięcioosobowej Grupy Operacyjnej Wydziału II KWMO w Toruniu, pięcioosobowej Grupy Operacyjnej Wydziału III KWMO w Toruniu, dwuosobowej Grupy Operacyjnej Wydziału IV KWMO w Toruniu, czteroosobowej Grupy Operacyjnej Wydziału IIIA/Wydziału V KWMO w Toruniu, trzyosobowej Grupy Operacyjnej Wydziału „T” KWMO w Toruniu, siedmioosobowej Grupy Operacyjnej Wydziału „W” KWMO w Toruniu. Ponadto terenowe grupy operacyjne Wydziału IV KWMO w Toruniu od 1 maja 1981 r. działały również w Brodnicy (2 stanowiska), w Chełmnie (2 stanowiska), w Chełmży (1 stanowisko), w Golubiu-Dobrzyniu (1 stanowisko), w Nowym Mieście Lubawskim (2 stanowiska), w Wąbrzeźnie (1 stanowisko), w Kowalewie Pomorskim (1 stanowisko), w Lubiczu (1 stanowisko), w Unisławiu (1 stanowisko), w Radominie (1 stanowisko). W tym miejscu można dodać, iż przeprowadzona w połowie 1975 r. likwidacja dotychczasowych powiatowych referatów SB pominęła pion paszportowy. Nadal bez przeszkód w ramach struktur terenowych jednostek MO funkcjonowały: trzyosobowa Sekcja Paszportów KMMO w Grudziądzu oraz jednoosobowe Referaty Paszportów w komisariatach MO w Brodnicy, w Chełmnie, w Golubiu-Dobrzyniu, w Nowym Mieście Lubawskim i w Wąbrzeźnie. Wszystkie terenowe grupy operacyjne wydziałów Służby Bezpieczeństwa KWMO w Toruniu zostały zlikwidowane z dniem 1 kwietnia 1983 r. Wstępne prace koncepcyjne nad „rejonizacją” rozpoczęły się prawdopodobnie przed jesienią 1981 r., a ich rezultatem było wypracowanie Zasad tworzenia tzw. rejonowych jednostek MO z 18 września 1981 r., które zostały rozesłane do komend wojewódzkich MO na terenie całego kraju. Wytyczne MSW dotyczące organizacji SB w jednostkach rejonowych zainicjowały wewnętrzne konsultacje pomiędzy Wydziałem Inspekcji KWMO w Toruniu i naczelnikami wydziałów Służby Bezpieczeństwa na temat ewentualnych reorganizacji struktur toruńskiego pionu bezpieczeństwa. Ostatecznie z dniem 1 lutego 1983 r. zostały powołane następujące rejonowe jednostki MO w województwie toruńskim: KMMO w Toruniu, KMMO w Grudziądzu, Komisariat MO w Brodnicy, Komisariat MO w Chełmnie, Komisariat MO w Golubiu-Dobrzyniu, Komisariat MO w Nowym Mieście Lubawskim oraz Komisariat MO w Wąbrzeźnie. W ramach wspomnianych wyżej jednostek rejonowych MO od 1 kwietnia 1983 r. rozpoczęły działalność komórki organizacyjne Służby Bezpieczeństwa. Drugi etap zmian, jakie w 1983 r. stały się udziałem resortu spraw wewnętrznych, zapoczątkowała ustawa o urzędzie Ministra Spraw Wewnętrznych i zakresie podległych mu organów z 14 lipca 1983 r. Wprowadzone zostały nowe nazwy jednostek terenowych, a mianowicie dotychczasowe Komendy Wojewódzkie MO kierowane przez komendantów wojewódzkich MO zostały zastąpione przez Wojewódzkie Urzędy Spraw Wewnętrznych z szefami WUSW na czele, Komendy Miejskie MO z komendantami miejskimi MO i Komisariaty MO z kierownikami natomiast zostały zamienione na Rejonowe (Miejskie) Urzędy Spraw Wewnętrznych z szefami RUSW na czele. Zmiany organizacyjne zostały wprowadzone w życie z dniem 1 sierpnia 1983 r. Zasady archiwizowania akt regulowało Zarządzenie nr 034/74 Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 10 maja 1974 roku w sprawie postępowania z aktami w resorcie spraw wewnętrznych oraz będące jego nowelizacją Zarządzenie nr 030/79 Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 2 lipca 1979 roku zmieniające zarządzenie w sprawie zasad i sposobu postępowania z aktami archiwalnymi w resorcie spraw wewnętrznych. Dokumentacja spraw zakończonych gromadzona była w Wydziale „C” utworzonej w połowie 1975 r. Komendy Wojewódzkiej MO w Toruniu. Do archiwum Wydziału „C” trafiały materiały archiwalne wytworzone przez struktury resortu spraw wewnętrznych, które znalazły się w obrębie województwa toruńskiego, tj. z Brodnicy, Chełmna, Golubia-Dobrzynia, Grudziądza, Nowego Miasta Lubawskiego, Torunia i Wąbrzeźna. Dokumentacja została uporządkowana wg inwentarzy archiwalnych i nadanych im numerów inwentarza w Wydziale „C”, z zachowaniem oznaczenia podserii cyframi rzymskimi: I - akta osobowych źródeł informacji, II – akta rozpracowań operacyjnych, III – akta postępowań przygotowawczych, IV – akta obiektowe, V – akta osobowe funkcjonariuszy SB, VI – akta osobowe funkcjonariuszy MO, VII – akta osobowe pracowników cywilnych. Akta administracyjne usystematyzowano wg komórek organizacyjnych / wydziałów Komendy Wojewódzkiej Milicji w Toruniu oraz wg poszczególnych jednostek terenowych województwa toruńskiego. Akta administracyjne: przepisy i dokumenty jednostek organizacyjnych resortu spraw wewnętrznych wytworzone w związku z ich działalnością. W grupie akt administracyjnych znalazły się zaliczone w instrukcji do materiałów operacyjnych wytyczne, korespondencja i zarządzenia dotyczących pracy operacyjnej z uwagi na ich wcześniejsze tam usytuowanie. Podobny układ zastosowano w stosunku do materiałów o charakterze obronnym posiłkując się wewnętrzną strukturą twórcy akt. Akta obronne to wszelkie materiały związane z przygotowaniem do działań na wypadek zewnętrznego zagrożenia bezpieczeństwa państwa i wojny.