Trudne początki

Zbudowanie od podstaw archiwum IPN, zgromadzenie w nim prawie 90 kilometrów akt wraz z ich równoczesnym udostępnianiem, to przedsięwzięcie organizacyjne bez precedensu w najnowszych dziejach polskich archiwów. Co oznacza 90 kilometrów? Wyobraźcie sobie Państwo 90 km książek, ustawionych jedna za drugą, stykających się grzbietami...

Image

NOWE INICJATYWY: portal "Archiwum Pełne Pamięci"

Archiwum IPN, poczuwając się do odpowiedzialności za dokumentowanie losów Polaków, świadków i uczestników historii, doświadczonych w wyniku wydarzeń lat 1917-1990 uruchomiło projekt „Archiwum Pełne Pamięci” (http://archiwumpamieci.pl). Jest on częścią szerszej kampanii mającej na celu uświadomienie osobom posiadającym w prywatnych zbiorach ciekawe dokumenty, fotografie, wspomnienia i relacje o możliwości ich przekazania do Archiwum IPN.
(zobacz zwiastun spotu)

Image

NOWE INICJATYWY: portal "Trzecia pielgrzymka papieża Jana Pawła II do Polski w dokumentach zasobu IPN"

8 czerwca 2017 r., w 30. rocznicę rozpoczęcia trzeciej pielgrzymki papieża Jana Pawła II do Polski Archiwum IPN uruchomiło tematyczny portal internetowy. Na stronie http://www.trzeciapielgrzymka.ipn.gov.pl znajdą Państwo skany dokumentów, fotografie, filmy, mapy i inne interesujące pamiątki ostatniej podróży papieża Jana Pawła II do Polski Ludowej.
(zobacz zwiastun portalu)

Image
Image

Informator o zasobie archiwalnym IPN całościowo opisuje zgromadzone w Instytucie archiwalia

Charakterystyka zespołu (zbioru) archiwalnego
Nazwa zespołu (zbioru) archiwalnego: Zbiór kopii cyfrowych materiałów dotyczących represji stosowanych wobec osób narodowości polskiej w latach 1929-1956 przekazanych przez Państwowe Archiwum Obwodowe w Odessie (Ukraina)
Przyporządkowanie w archiwum Instytutu
Dział archiwum: Zbiory archiwalne, w tym dokumenty z archiwów zagranicznych lub ich kopie gromadzone na zasadzie zbiorów
Daty dokumentów w zespole (zbiorze) archiwalnym
Anteriora: 1901
Data początkowa: 1926
Data końcowa: 1956
Informacje o aktotwórcy
Zasięg terytorialny oddziaływania: Akta spraw (skany) pochodzą z obszaru, który obecnie wchodzi w skład obwodu odesskiego, choć w okresie 1929-1956 czyli pierwotnych postępowań - ze względu na przekształcenia administracyjne i zmiany terytorialne poszczególnych jednostek administracyjnych oraz zmiany granic państwowych – był on historycznie częścią (autonomicznej) republiki mołdawskiej (Bessarabii) oraz Rumunii.
Dzieje ustrojowe aktotwórcy: Przekazane do zasobu archiwalnego IPN skany materiałów archiwalnych z Ukrainy (Archiwum Obwodowego w Odessie) zostały pierwotnie wytworzone przez ukraińskie organy bezpieczeństwa państwowego (wchodzące w skład organów bezpieczeństwa państwowego ZSRR), które w okresie, który obejmują sprawy, tj. lat 1929 - 1956 nosiły następujące nazwy: • lata 1923-1934 – OGPU (Objedinionnoje gosudarstwiennoje politiczeskoje uprawlenije) - Zjednoczony Państwowy Zarząd Polityczny • lata 1934-1941 - GUGB (Gławnoje Uprawlenije Gosudarstwiennoj Bezopasnosti) - Główny Zarząd Bezpieczeństwa Państwowego • 1941-1946 - NKGB (Narodnyj Komissariat Gosudarstwiennoj Bezopasnosti) - Ludowy Komisariat Bezpieczeństwa Państwowego. • 1946-1953 – MGB (Ministerstwo Gosudarstwiennoj Bezopasnosti) - Ministerstwo Bezpieczeństwa Państwowego • 1954-1956 – KGB (Komitet Gosudarstwiennoj Bezopasnosti) - Komitet Bezpieczeństwa Państwowego.
Charakterystyka archiwalna zespołu (zbioru) archiwalnego
Dzieje zespołu (zbioru) archiwalnego: Otrzymane skany materiałów archiwalnych z Ukrainy (Archiwum Obwodowego w Odessie) dotyczą spraw prowadzonych wobec Polaków, w których brały udział także osoby innych narodowości. W większości przypadków dotyczyły one oskarżeń Polaków o działalność „kontrrewolucyjną” z art. 54 ukraińskiego kodeksu karnego. Archiwalia te, oprócz oryginalnych spraw, zawierają także materiały postępowań rehabilitacyjnych z lat 1950. - 1960. (związane z Chruszczowowską „odwilżą”) oraz lat 1980.-1990. (związane z „pieriestrojką”). W kilku przypadkach zaświadczenia rehabilitacyjne zostały wydane w latach 2000., ale same procesy rehabilitacyjne były przeprowadzane na podstawach prawnych z lat wcześniejszych. Ukraiński kodeks karny wzorowany był na kodeksie karnym RFSRR. Ukraiński artykuł 54 był odpowiednikiem art. 58 w radzieckim kodeksie karnym. Artykuł zawierał 14 podpunktów oznaczanych jako 54-1, 54-6 itd. W ramach art. 54 penalizowano następujące przestępstwa: 1. zdrada ZSRR, 2. zorganizowanie powstania zbrojnego, próba przejęcia władzy nad częścią terytorium, 3. udzielanie pomocy wrogom ZSRR, 4. udzielanie pomocy międzynarodowej burżuazji, 5. skłanianie obcego mocarstwa do wypowiedzenia wojny ZSRR, 6. szpiegostwo, 7. działanie na szkodę przemysłu, transportu, handlu, obiegu pieniężnego i spółdzielczości, 8. terror, 9. dywersja, 10. działalność propagandowa wymierzona przeciwko ZSRR, 11. rozróżnienie działalności indywidualnej od zorganizowanej (uzupełnienie do pozostałych paragrafów), 12. niedoniesienie o popełnieniu przestępstwa, 13. służba w oddziałach carskich, 14. sabotaż (ekonomiczna kontrrewolucja). Pierwsza tura postępowań rehabilitacyjnych miała miejsce w latach 1956-1960. i prowadzone one były na wniosek Prokuratora Obwodowego (w tym przypadku: obwodu odesskiego), który wnosił o zaskarżenie wyroków ofiar represji, a które zatwierdzane były przez Prezydium Sądu Obwodowego (w tym przypadku: obwodu odesskiego). Postępowania rehablitacyjne z lat 1989-1990., jeszcze w okresie istnienia ZSRR, prowadzone były przez Prokuraturę Obwodową na podstawie ustawy z 10.01.1989 r. „O uzupełniająch środkach przywrócenia sprawiedliwości wobec ofiar represji z lat 1930.-1940 oraz początku lat 1950.” (Ukaz ot 16.01.1989 goda „O dopołnitielnych mierach po wossstanowleniju sprawiedliwosti w otnoszenii żertw repressij, imiewszich miesto w period 30-40-h i naczała 50 h godow”). W okresie blisko poprzedzającym rozpad ZSRR Ukraina uchwaliła w dniu 17.01.1991 r. własną ustawę „O rehabilitacji ofiar represji politycznych na Ukrainie” (Zakon ot 17.04.1991 goda „O rehabilitacji żertw politiczeskich repressij na Ukrainie”), której podlegały postepowania rehabilitacyjne z lat 1991-1999, ponownie prowadzone przez Prokuraturę Obwodową na wniosek prokuratora, który nierzadko podejmował inicjatywę na prośbę rodziny ofiary.
Charakterystyka zawartości zespołu (zbioru) archiwalnego: Na zespół składają się materiały postępowań karnych (spraw), których integralną częścią jest dokumentacja procesów rehabilitacyjnych. Każda sprawa nosi tytuł, jak nazwisko głównego oskarżonego. Materiały akt spraw zawierają postanowienia o wszczęciu śledztwa, postanowienia o aresztowaniu i przeprowadzeniu rewizji, nakazy aresztowania, ankiety przesłuchiwanych osób, protokoły przesłuchań, protokoły rewizji, akty oskarżenia, wyroki z wymiarem kary, informacje o wykonaniu kary i jej dacie, postanowienia o umorzeniu spraw, postanowienia o zwolnieniu z aresztu (rzadko), różnego rodzaju zaświadczenia (np. o miejscu zamieszkania), korespondencję między instytucjami państwowymi, korespondencję z rodzinami ofiar represji związaną z zapytaniami o los krewnych oraz ich wnioski o rehabilitację, rewizje spraw w związku z postępowaniami rehabilitacyjnymi, postanowienia o rehabilitacji, zaświadczenia dla rodzin ofiar o ich rehabilitacji. Niekiedy do spraw dołączane były dowody rzeczowe w postaci fotografii, legitymacji i pokrewnych materiałów. Przeważająca część materiałów jest w języku rosyjskim, w zdecydowanie mniejszym stopniu w języku ukraińskim. W kilku przypadkach do materiałów postępowań karnych zostały dołączone materiały obciążające w postaci korespondencji w języku polskim, a także zdjęcia księży katolickich.
Sposób uporządkowania akt: Spis ewidencyjny materiałów archiwalnych (plików w postaci cyfrowej) został opracowany na podstawie ukraińskiego protokołu sporządzonego według układu akt spraw (sygnatur), zawierającego 116 pozycji. W toku sporządzania spisu okazało się, że jedna sprawa o (ukraińskiej) sygnaturze R-8065, op. 2, spr. 817 (poz. 82 na spisie) nie została przekazana przez stronę ukraińską tak, więc w rzeczywistości spis (polski) zawiera 115 pozycji. Protokół ukraiński zawierał następujące pola opisu: liczba porządkowa, aktotwórca, numer zespołu archiwalnego wraz z sygnaturą akt sprawy, imię, patronimik i nazwisko osoby oskarżonej w danej sprawie (w przypadku spraw zbiorowych imiona, patronimiki i nazwiska osób) oraz liczba skanów danej sprawy. Ze względu na znikomość tych informacji, w celu ułatwienia deskrypcji na potrzeby archiwum cyfrowego IPN podczas sporządzania (polskiej) ewidencji przyjęto następujące pola opisu przy każdej osobie: 1/ nazwisko, imię, patronimik; 2/ rok urodzenia i miejsce urodzenia (miasto lub wieś; obwód lub rejon); 3/ narodowość; 4/ miejsce zamieszkania (miasto lub wieś; obwód lub rejon); 5/ artykuł, z którego dana osoba była oskarżana/skazana – najczęściej był to art. 54 i jego podpunkty; 6/ data aresztowania; data zwolnienia z aresztu, jeśli stosowne; 7/ data skazania i wyrok; 8/ data wykonania wyroku; 9/ data rehabilitacji; 10/ ew. inne informacje. Opis w ewidencji: 1. nazwiska były podawane zgodnie z zasadami transliteracji; 2. w przypadku, gdy w toku transkrypcji z języka rosyjskiego możliwych było kilka ortograficznych wariantów zapisu danego nazwiska (osoby narodowości polskiej) w języku polskim, podawane były one w nawiasach kwadratowych zaraz przy nazwisku (np. Dobrżanski [Dobrzański], itd.); 3. w przypadku nazwisk osób narodowości innej niż polska nie były podawane warianty ich zapisu w języku polskim; 4. w przypadku, gdy jakaś informacja była niepewna było to zaznaczane znakiem zapytania w nawiasie okrągłym (?), np. data aresztowania 15.03.1933 r.(?); 5. w przypadku, gdy w aktach sprawy dane nazwisko pojawiało się w kilku wariantach, podawane one były w polu „uwagi”, np. Fiłanczuk - w aktach sprawy występuje także jako Fiłonczuk [Filonczuk, Filończuk]. W przypadku dużych rozbieżności, gdy dany wariant nazwiska nie pojawiał się w przeważającej dokumentacji akt sprawy, na ogół za najbardziej wiarygodny jego zapis przyjmowano (i ew. inne dane niepotwierdzone gdzie indziej) ten z ankiety przesłuchania ze względu na specyficzną sytuację spotkania „oko w oko” przesłuchującego i przesłuchiwanego i możliwość podania/zweryfikowania faktycznych danych; 6. w ewidencji nie rozwijano treści artykułu, z którego dana osoba została skazana; 7. w ewidencji nie rozwijano skrótu WMN, tj. ros. Wysszaja Miera Nakazanija, który oznacza „najwyższy wymiar kary”, tj. rozstrzelanie. 8. w ewidencji nie rozwijano skrótu ITŁ, tj. ros. Isprawitielno-Trudowoj Łagier, który oznacza obóz pracy. 9. w ewidencji, ze względu na szczególne znaczenie dla IPN spraw dotyczących „operacji polskiej” NKWD w latach 1937-1938, podawano w polu „uwagi” informacje o skazaniu danej osoby/danych osób na mocy rozkazu 00485 („operacja polska”) lub rozkazu 00486 (represje wobec żon i rodzin skazanych z rozkazu 00485).
Informacje techniczne o zespole (zbiorze) archiwalnym
Język akt: j. polski, j. rosyjski, j. ukraiński
Wskazówki bibliograficzne
Zestawienie bibliografii oraz wykaz źródeł: Łubianka. WCzK-OGPU-NKWD-NKGB-MGB-MWD-KGB 1917-1960 pod og. red. A. N. Jakowlewa, Moskwa 1997. Łubianka. Stalin i Gławnoje Uprawlenije Gosudarstwennoj Bezopasnosti NKWD. Dokumenty 1937-1938, pod og. red. A.N. Jakowlewa, Moskwa 2004.
 
Deklaracja dostępności strony